Aa
Bookmark (0)
ClosePlease loginn

Tokenomics là gì? Thế nào là một tokenomics tốt để đầu tư?

Anh em người mới khi tham gia thị trường Crypto chắc hẳn sẽ không khỏi thắc mắc về thuật ngữ “tokenomics” cũng như tại sao khi trước khi xuống tiền đầu tư vào một dự án bất kỳ, lời khuyên đầu tiên anh em sẽ nhận được là hãy tìm hiểu kĩ các thông tin về tokenomics dự án?

Vậy tokenomics là gì? Liệu việc đầu tư trên thị trường Crypto có bắt buộc chúng ta phải nắm vững các thông tin về tokenomics?

Anh em cùng tìm hiểu qua nội dung bài viết bên dưới nhé!

Tokenomics là gì?

“Tokenomics” là thuật ngữ kết hợp giữa “token” và “economic”, được sử dụng để mô tả các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị và sự hấp dẫn của một loại tiền token/coin trên thị trường. Thuật ngữ này bao gồm mọi khía cạnh từ nguồn cung của token, cách phát hành đến các đặc điểm cụ thể của token đó.

Việc nắm vững kiến thức về tokenomics đóng vai trò quan trọng trong quá trình đầu tư. Dự án nào có động lực tăng trưởng để mua và giữ token trong khoảng thời gian nhất định trong tương lai.

Ngược lại, khi khởi đầu một dự án mới, việc xem xét kỹ về tokenomics là quan trọng để thu hút đầu tư và đạt được thành công. Điều này đặc biệt quan trọng trong thị trường tiền mã hóa hiện nay, nơi mà sự hiểu biết và quản lý thông minh về token đóng vai trò quyết định đến sự phát triển của dự án.

Tại sao Tokenomics lại quan trọng

Thị trường crypto như một ván bài vậy. Có đủ loại người tham gia, từ Developers nổi tiếng như Andre Cronje, Vitalik Buterin, tới Market Makers như CZ, Sam FTX, và Sàn như Binance, OKX, Kucoin. Đôi khi có cả những quỹ đầu tư lớn như a16z, Pantera, Animoca Brand, và đương nhiên, đám nhỏ lẻ như ta.

Ở đây, phần lớn chúng ta đang tham gia một cuộc chơi mà đã được vạch sẵn từ các xu hướng NFT, Gamefi, M2E. Nhóm tạo lập, sàn, market makers nắm giữ những lá bài mạnh từ vị thế mua token rẻ, và chơi một cuộc chơi họ tạo ra và thường là không thể thua. Chúng ta, những nhà đầu tư nhỏ lẻ thường mua ở vị thế sau và phải biết rõ luật chơi và vị thế của mọi người.

Token, cũng giống như lá bài, được xây dựng bởi những người lành nghề như developers, builders, market makers có uy tín. Thực tế, thị trường crypto ngắn hạn là trò chơi Zero-sum, mọi người đều muốn kiếm tiền và để làm được điều đó, chúng ta cần hiểu rõ Tokenomics – chính là cách token hoạt động.

Chuyển qua phần Economics thì bản chất giống như quy luật cung cầu. Khi mọi người dự đoán giá token sẽ tăng thì xu hướng mua nhiều hơn giúp tăng cầu. Ngược lại, giảm nguồn cung cũng có thể làm giá tăng.

Ví dụ, giả sử có 30K token $BNB với giá là $250 và nếu nguồn cung tăng lên 40k, giá $BNB sẽ giảm. Điều đó cho thấy rằng token càng khan hiếm thì càng có giá trị => đa phần chúng ta sẽ tìm kiếm những token có mức độ giảm phát cao hoặc giới hạn nguồn cung.

Tokenomics bao gồm những gì?

crypto tokenomics

Nguồn cung Token

Cung token nói chung có 3 dạng chính : Tổng cung , Nguồn cung tối đa và Nguồn cung lưu hành.

Cho biết số lượng Token tồn tại tại thời điểm hiện tại nhưng không bao gồm số lượng Token đã bị đốt cháy. Việc đốt Crypto được sử dụng để mô tả hành động loại bỏ vĩnh viễn các token khỏi thị trường lưu thông, làm cho số token còn lại đang lưu hành trở nên khan hiếm hơn

Tổng Cung = (Token đang lưu thông + Token bị khóa ) – Token đã bị đốt 

Market Cap

Vốn hóa thị trường (Market Cap hay Market Capitalization) của Token là một thước đo quan trọng giúp nhà đầu tư có cái nhìn tổng quan về tổng giá trị đã được đầu tư vào dự án tiền mã hóa cho đến thời điểm hiện tại.

Công thức tính các loại vốn hóa Token :

Vốn hóa thị trường = Số lượng token đang lưu thông x Giá trị Token hiện tại (Market Cap = Circulating Supply x Market Price)

Vốn thị trường pha loãng (Fully Diluted Valuation):

Vốn hóa thị trường pha loãng = Tổng nguồn cung cấp Token sau khi đốt x Giá trị token hiện tại (FDV = Max Supply x Current Price)

Vốn thị trường pha loãng là một số liệu thường được các nhà đầu tư sử dụng để định giá token của dự án.

Phân Bổ Và Phân Phối 

Ngoài cung và cầu, điều cần thiết là phải xem cách phân phối token. Các tổ chức lớn và các nhà đầu tư cá nhân có xu thế hành động khác nhau. Biết những bên nào nắm giữ token sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn sâu sắc về khả năng giao dịch token của họ ra sao, điều này sẽ tác động đến giá trị của token.

Token Vesting và Token Release Schedule

Token Vesting là hoạt động mở khóa token của một dự án trong thị trường crypto theo tiến độ nhất định. Token Vesting sẽ đảm bảo chủ dự án, nhà đầu tư có động lực để đồng hành cùng dự án.

Cũng như vai trò của Token Release Schedule hay còn gọi là lịch trả token là lịch trình phân phối token của các dự án mà bạn nên để ý. Lịch trả token sẽ cung cấp thời gian mà token của dự án được mở khoá cho từng hạng mục trong tokenomics như VC, Public Sale, Marketing, … Các dự án thường sẽ công bố lịch trả token chung với tokenomics để các nhà đầu tư có đầy đủ thông tin nhằm đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

Có 3 loại token vesting chính: Linear, graded, và cliff vesting.

Token Burning Schedule (Lịch đốt token)

Cơ chế đốt token hay còn gọi là đốt token là quá trình loại bỏ vĩnh viễn một số lượng token nhất định khỏi lưu thông, từ đó làm giảm tổng nguồn cung token. Điều này thường được thực hiện để tạo ra sự khan hiếm và tăng giá trị của các token còn lại

Ví dụ: Để loại bỏ một lượng BNB nhất định khỏi lưu thông và giảm nguồn cung tổng thể, BNB đốt tiền. Tính đến tháng 6 năm 2022, toàn bộ nguồn cung BNB là 165,116,760 triệu, với 200 triệu BNB đã được khai thác. Tổng số tiền BNB cuối cùng sẽ giảm xuống còn 100 triệu vì công ty sẽ tiếp tục đốt tiền cho đến khi một nửa số đó bị phá hủy. Tương tự, Ethereum bắt đầu đốt ETH là EIP-1559 vào ngày 8/2021 để giảm tổng nguồn cung của nó. Tới nay, đã có hơn 2 triệu ETH được đốt qua EIP-1559, tổng giá trị khoảng 6 tỷ đô la.

Các tính năng chính của Tokenomics

Tokenomics quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị và sự hấp dẫn của Crypto đối với cộng đồng nhà đầu tư và người sử dụng. Dưới đây là một số lý do giải thích vì sao tokenomics là một yếu tố quan trọng.

Mining & Staking Rewards

Đối với các dự án Layer Blockchain như Ethereum, Bitcoin, Avalanche, việc thực hiện quá trình mining và staking đóng vai trò quan trọng làm động lực cốt lõi để xây dựng một mạng phi tập trung. Qua việc này, dự án đảm bảo việc xác thực các giao dịch và duy trì tính bảo mật của mạng lưới. Cơ chế này cho phép dự án thưởng mã token mới cho những người tham gia đầu tư vào phần cứng hoặc phần mềm tính toán để thực hiện các công việc như xác thực giao dịch, tạo các block mới trên chuỗi, và lưu trữ dữ liệu trên các block này.

Để giải thích cụ thể hơn, token được thưởng cho các Miner (thợ đào) trên mạng sử dụng Proof-of-Work hoặc cho các Validator Node trên mạng sử dụng Proof-of-Stake. Các hoạt động mining và staking không chỉ giúp duy trì tính an toàn của hệ thống mà còn tạo ra động lực kinh tế cho những người đóng góp vào quá trình xây dựng và duy trì mạng lưới blockchain.

Payment

Đây là một đặc điểm phổ biến của các loại token. Gần như tất cả các dự án hoạt động theo mô hình cung cấp dịch vụ và thu phí đều tích hợp tính năng này cho token của mình.

Ví dụ, ETH là một loại token có chức năng thanh toán, cho phép người dùng lựa chọn trả phí giao dịch bằng ETH trên mạng Ethereum. Hoặc, trong dự án Hooked Protocol, token HOOK có thể được sử dụng như một phương tiện thanh toán để tham gia các hoạt động trong hệ sinh thái của dự án. Việc này giúp tạo ra một hệ thống kinh tế nội bộ, thúc đẩy sự sử dụng và giá trị của token trong cộng đồng.

Governance 

Ngày nay, mô hình quản trị phi tập trung DAO (Decentralized Autonomous Organization) đã trở nên rất phổ biến, làm thay đổi quyền quyết định về sự phát triển và điều chỉnh dự án. Thay vì thuộc về đội ngũ phát triển hoặc các quỹ đầu tư, quyết định quan trọng ngày càng được cộng đồng người dùng tham gia.

Người dùng sau khi mua và nắm giữ token có khả năng tham gia vào quá trình biểu quyết trong mô hình DAO. Trong một số trường hợp, có thể yêu cầu người dùng khóa token của mình trước khi có thể tham gia biểu quyết.

Ví dụ, trong dự án Arbitrum, cộng đồng có khả năng tham gia quyết định quan trọng thông qua việc sử dụng tính năng Governance của Arbitrum DAO, sử dụng token ARB. Điều này thể hiện sự minh bạch và tính cộng đồng hóa trong quá trình quyết định quản lý và phát triển dự án.

Burning

Một số token sẽ chịu quá trình đốt cháy khi được sử dụng (ví dụ: một phần phí trên các blockchain như BNB, Ethereum sẽ được đốt cháy), đồng nghĩa với việc chúng sẽ bị loại bỏ vĩnh viễn khỏi lưu thông để giảm nguồn cung token.

Theo quy luật cung/cầu, việc giảm nguồn cung token sẽ làm cho token trở nên khan hiếm hơn, từ đó tạo điều kiện cho một phản ứng tích cực trong giá trị của token.

Các lưu ý khi phân tích Tokenomics

Khi phân tích Tokenomics, chúng ta thường tập trung vào các yếu tố sau:

Token Sale 

Token Sale là phương thức gọi vốn giúp các đội ngũ dự án phát triển. Nó cung cấp cái nhìn về việc sở hữu token tại các giai đoạn quan trọng như sau:

1. Seed Sale: Giai đoạn này liên quan đến các nhà đầu tư sớm, có thể là các nhà đầu tư thiên thần hoặc người có mối quan hệ gần gũi với đội ngũ dự án. Vì token được bán sớm, giá thường thấp hơn, đồng nghĩa với rủi ro và lợi nhuận cao.

2. Private Sale: Ở giai đoạn này, token được bán cho các nhà đầu tư hoặc quỹ (như Binance Labs, Animoca Brands hoặc A16z), thường có giá cao hơn so với giai đoạn Seed. Kết quả của giai đoạn này thường phụ thuộc vào thành tựu của dự án ở giai đoạn Seed, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các quỹ lớn.

3. Public Sale: Như tên gọi, giai đoạn này mở cửa cho cộng đồng, bao gồm cả cá nhân. Chiến lược Tokenomics tốt thường liên quan đến việc khóa token trong giai đoạn Seed và Private Sale, với một khoảng thời gian công bằng xác định. Điều này giúp tránh tình trạng người mua sớm bán ngay sau khi kết thúc Public Sale, giảm thiểu nguy cơ mất lợi nhuận cho những người mua trễ hơn.

Ví dụ, nếu 25% tổng cung token được phát hành trong 6 tháng đầu, 50% trong năm đầu và 100% trong hai năm đầu, chiến lược này giúp duy trì sự ổn định bằng cách tránh biến động lớn về nguồn cung do một số nhà đầu tư nắm giữ lượng lớn token.

Ngược lại, một số dự án chọn Fair Launch mà không có các giai đoạn rõ ràng. Những dự án này thường có sản phẩm và người dùng muốn sở hữu token thông qua các hoạt động như mining hoặc farming.

Cách tiếp cận này giúp tạo ra một sự phân phối công bằng và phi tập trung, phù hợp với mục tiêu của dự án và khuyến khích sự tương tác của người dùng.

Token Release Schedule (Lịch Trả Token)

Token Schedule Release là lịch trình giải ngân Token ra thị trường, thường được thực hiện theo đợt thay vì giải ngân cùng một lúc. Các dự án có tốc độ release dưới 1 năm có thể cho thấy sự thiếu ổn định và cam kết lâu dài từ thành viên phát triển dự án đối với sản phẩm. Nhà đầu tư cần cân nhắc kỹ trước khi đầu tư vào những dự án như vậy, vì khả năng tạo giá trị cho cộng đồng và nhà đầu tư có thể bị hạn chế.

Thời gian trả từ 2 đến 4 năm được coi là một khoảng thời gian hợp lý để release toàn bộ 100% Token. Trong giai đoạn này, dự án thể hiện sự ổn định và cam kết của đội ngũ phát triển, đồng thời làm tăng động lực cho đội ngũ và giữ token hấp dẫn cho cộng đồng và người dùng mới. Đây là một cách thu hút sự quan tâm từ cộng đồng và duy trì sự hứng thú trong dự án.

Thời gian trả lên trên 4 năm thường không được đánh giá cao. Trong môi trường Crypto hiện tại, với chu kỳ đời của một dự án khoảng 5 năm, việc giữ token quá lâu có thể đối mặt với thách thức về sự phát triển nhanh chóng của thị trường và sự xuất hiện và biến mất của nhiều dự án.

Thế nào là một tokenomics đẹp để vào hàng?

Tùy vào, các sản phẩm cũng như hệ sinh thái riêng của dự án, mỗi tokenmonics sẽ ứng với mỗi cột mốc nguồn cung lưu hành riêng biệt.

Ở đây mình sẽ lấy ví dụng phân tích về token $WLD của dự án Worldcoin để phân tích.

Dựa vào cách dự án phân bổ của token $WLD. Khi 75% lượng token dành cho cộng đồng và phần lớn dùng để trả thưởng cho người dùng khi tiến hành định danh. Ngoài ra, tokenomics có phần “ponzi” trong cách phân bổ phần rewards trên khi có sự chênh lệch của những người khai thác (Operators) và người dùng (Users).

Orb Operator
Nguồn – Whitepaper Worldcoin

Anh em nào trải qua mùa GameFi sẽ hiểu rõ được mô hình ponzi này đã thành công như thế nào trong việc thu hút người mới đến với thị trường.

Lịch vesting của $WLD cũng đang cho thấy sự toan tính của đội ngũ phát triển dự án vào giai đoạn 6 tháng cuối năm 2024 khi lượng cung lưu thông quanh mốc 2 tỷ token $WLD (~20% tổng cung).

WLD TokenUnlock
WLD Vesting Schedule by Token Unlocks

Đây là tỉ lệ lý tưởng để thổi giá của cho các token, tương tự như UNI đã làm với trend DeFi khi có mức tăng trưởng “khủng”“Lead-Trend” trong sóng Bull-run giai đoạn T11/2020 khoảng thời gian này kéo thị trường vào một năm 2021 Uptrend toàn diện.

Uniswap Tokenunlock

uniprice

Hạn chế trong việc phân tích tokenomics

Tính minh bạch trong việc phân phối token

Việc không biết ai sở hữu nhiều nhất và khi nào họ có thể bán có thể tạo ra những hoài nghi về hành vi giá của token dự án. Thực tế cách phân bổ của dự án thường khiến chúng ta đặt ra câu hỏi về người nắm giữ lớn nhất, thời điểm bán và nguyên nhân của việc bán.

Token-sale và cam kết của các VCs

Thực tế việc theo dõi quá trình token sale và xem xét sự đầu tư trước đó của VC có thể cung cấp thông tin quan trọng về độ tin cậy và ổn định của token dự án. Dự án cần phải cân nhắc kỹ về quá trình token sale, quyết định đầu tư của các Venture Capital (VC), và nên kiểm tra theo dõi kỹ lưỡng dữ liệu lịch sử đầu tư của VC đó.

Kết luận

Tokenomics là một chủ đề hấp dẫn. Nó năng động và phát triển. Lĩnh vực này kết hợp kinh tế học, lý thuyết trò chơi, tâm lý thị trường, khoa học máy tính, v.v. Có rất nhiều yếu tố chuyển động mà các nhà đầu tư phải phân tích khi nghiên cứu một token

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *